رصد ستارگان در قصر بهرام

کاروانسرای قصر بهرام واقع در پارک ملی کویر به دلیل موقعیت خاص خود و دور بودن از مناطق شهری و آلودگی نوری، سالیان سال است که به یکی از بهترین رصدگاه های منجمین ایران تبدیل شده و میزبان بسیاری از رویداد ها و رقابت های نجومی بوده است.آسمان قصر بهرام با وجود گسترش آلودگی نوری در افق های شمالی همچنان از تاریک ترین آسمان های ایران به حساب می آید و حد قدری حدود ۵٫۶ دارد. در آسمان قصر بهرام با چشم برهنه صور فلکی و نوار کهکشان راه شیری به راحتی قابل تشخیص است و با تلسکوپی کوچک یا حتی یک دوربین دوچشمی بسیاری از اجرام عمق آسمان را می توانید مشاهده کنید. کهکشان ها، سحابی ها، خوشه های ستاره ای و… از جمله اجرامی هستند که می توانید آن ها را رصد کنید.
در ادامه به توضیح برخی اصطلاحات و موارد مهم نجومی می‌پردازیم.

صورت فلکی:

ستارگان با خطوطی به یكدیگر متصل شده و نام و مرز مشخصی برای خود دارند. این دسته بندی ستارگان به صدها و هزاران سال پیش باز می گردد كه اجداد ما، آنها را بر اساس شكل خاصی كه می ساختند دسته بندی كرده اند و به آنها “پیكر آسمانی” یا “صورت فلكی” می گفتند. درسال ۱۹۲۳ انجمن بین المللی نجوم ۸۸ صورت فلكی با نام مشخصی به زبان لاتین را ثبت کرد. این دسته بندی مبنای علمی خاصی ندارد و فقط برای یافتن اجرام مختلف در آسمان به ما كمک می كند.

ستاره:

همه ی ستارگانی که در آسمان مشاهده می کنیم گویهایی بسیار بزرگ از گاز هیدروژن بسیار داغ هستند که به علت همین دمای بالا تابش می کنند. چیزی که این گویهای گاز را فشرده نگه می دارد تا در فضا پخش نشوند، گرانش است. یعنی همه ی گازهای ستاره به هم نیروی گرانشی وارد می کنند و همدیگر را جذب می کنند و این ستاره را فشرده نگه می دارد.

سیاره:

سیاره یک جرم آسمانی است که در حرکتی مداری به دور یک ستاره و یا بقایای ستاره‌ای می‌گردد و دارای شرایط زیر است: ۱- جرم آن به اندازه‌ای هست که تحت تأثیر نیروی گرانش خود گِرد شود. ۲- جرم آن آنقدر زیاد نیست که سبب همجوشی حرارتی هسته‌ای شود. ۳- همسایگی خود را از سیارک‌ها پاکسازی کرده‌باشد. سیارات خلاف ستارگان در آسمان با نوری ثابت و بدون چشمک زدن دیده می شوند.

قدر:

میزان نورانیت اجرام آسمانی با مفهوم قدر بیان می شود. این مفهوم اولین بار توسط دانشمند معروف یونانی ابرخس توضیح داده شد و ستاره ها را بر مبنای نورشان از روشنترین ستاره با قدر ۱ تا کم نورترین ستاره با قدر ۶ درجه بندی كرد و هرچه قدر پایین تر باشد ستاره روشن تر و برعكس. اختلاف هر دو قدر هم ۲٫۵ برابر است. یعنی با هر قدر کاهش، روشنایی ستاره ۲٫۵ برابر می شود.

حد قدر:

میزان تاریکی آسمان و آلودگی نوری را با مفهومی به نام حد قدر بیان می کنند. قدر کمنور ترین ستاره ای که در آسمان یک محل دیده میشود حد قدر آن آسمان را مشخص می کند. بهترین آسمان ها حد قدری حدود ۶ دارند. روش های مختلفی برای سنجش حد قدر آسمان وجود دارد که متداول ترین آن، روش شمارش ستارگان است که در محدوده کوچکی از آسمان تعداد ستارگان قابل رویت را شمرده و از طریق جداولی حد قدر آسمان را استخراج کنیم.

سحابی:

به توده عظیمی از گاز و گرد و غبار در فضای میان ستاره ای سحابی گفته می شود. سحابی ها را بسته به نحوه روشنایی و شکل گیری به دسته های زیر تقسیم بندی میکنند: سحابی نشری، سحابی بازتابی، سحابی تاریک و سحابی سیاره نما. سحابی ها هم محل تولد و هم محل مرگ ستاره ها هستند.

خوشه ستاره ای:

خوشه ستاره ای مجموعه‌ای از ستارگان است که با نیروی گرانشی دوجانبه به یکدیگر پیوسته‌اند. ستارگان هر خوشه، هم‌زمان و از یک ابر غبار و گاز زاده شده‌اند و بنابر این سن و ترکیبشان مشابه‌است، ولی نوع این ستارگان متفاوت است چون جرم‌های متفاوتی دارند. دو نوع خوشه وجود دارند: خوشه کروی و خوشه باز. خوشه‌های کروی پیرترند و در هاله‌ای کروی پیرامون هسته کهکشان راه شیری قرار دارند ولی خوشه‌های جوانتر باز، در قرص کهکشان قرار گرفته‌اند.

کهکشان:

کهکشان به مجموعه ستارگان ، گاز و غبار گفته می شود که با نیروی جاذبه کنار هم نگاه داشته شده‌اند. کوچکترین کهکشانها دارای عرضی برابرہ با چند صد سال نوری ، شامل حدود ۱۰۰۰۰۰ میلیارد سال ستاره هستند. بزرگترین کهکشانها تا ۳ میلیون سال نوری عرض دارند و شامل بیش از ۱۰۰۰ میلیارد ستاره هستند

سال نوری:

به فاصله ای که نور با سرعت ۳۰۰ هزار کیلومتر در ساعت در طول یک سال طی میکند، سال نوری گفته میشود.

جدایی زاویه ای:

زاویه بین مراکز دو جرم سماوی که راس آن چشم ناظر می باشد را “جدایی زاویه ای” مکان مرکزی آنها گفته می‌شود. به عنوان مثال در زمان خورشید گرفتگی جدایی زاویه ای بین خورشید و ماه صفر و در زمان ماه گرفتگی ۱۸۰ درجه می شود.